على مع الحق و الحق مع على

سيد هاشم بحرانى[298] پانزده روايت از طريق عامه و يازده روايت از طريق خاصه روايت مى‏كند مبنى بر آنكه على با حق است، و حق با على است، و بر آنكه حضرت فرمودند: خدايا حق را با على قرار ده، هر جا كه على قرار دارد، و بر لزوم متابعت و پيروى از طريقه آن حضرت.

ما در اينجا رواياتى كه از طريق عامه نقل شده، و يكى از روايات خاصه را با حذف سند و باختصار بيان مى ‏كنيم.

1-ابراهيم بن محمد حموينى كه از علماء عامه است، و

2-موفق بن احمد خوارزمى با اسناد متصل خود روايت مى‏كنند از شهر بن حوشب، و

3-زمخشرى در ربيع الابرار مرسلا روايت مى‏كنند[299]: قال شهر بن حوشب: كنت عند ام-سلمة رضى الله عنها، اذا استاذن رجل فقالته له: من انت؟

قال: انا ابو ثابت مولى على عليه السلام،

فقالت ام سلمة: مرحبا بك يا ابا ثابت ادخل، فدخل فرحبت‏به

ثم قالت: يا ابا ثابت اين طار قلبك حين طارت القلوب مطائرها؟

قال: تبع عليا عليه السلام

فقالت: وفقت و الذى نفسى بيده، لقد سمعت رسول الله صلى الله عليه و آله يقول: على مع الحق و القرآن، و القرآن و الحق مع على، و لن يفترقا حتي يردا علي الحوض[300] و[301]

و در روايت موفق بن احمد خوارزمى وارد است كه ابو ثابت مى‏گويد: مولى ابى‏ذر، و بعد از بيان حديث ام سلمه مى‏گويد: و لقد بعثت ابنى عمر، و ابن اخى عبد الله بن ابى اميه، و امرتهما ان يقاتلا مع على من قاتله، و لو لا ان رسول الله امرنا ان نقر فى حجالنا و فى بيوتنا، لخرجت و كنت‏حتى اقف فى صف على

شهر بن حوشب مى‏گويد: من در نزد ام سلمه نشسته بودم، كه مردى اجازه دخول خواست.

ام سلمه گفت: كيستى تو؟

گفت: من ابوثابت غلام على هستم.

ام سلمه گفت: خوش آمدى ‏اى ابوثابت ‏بيا بنشين.

ابوثابت داخل شد، و ام سلمه باو مرحبا گفت.

سپس ام سلمه گفت:اى ابو ثابت!در آن وقتيكه دلها بسوى مقاصد خود بپرواز درآمد، و هر دلى بمقصدى و آرزوئى، و دنبال شخصى پريد، دل تو بكجا پرواز كرد؟

ابوثابت گفت دل من پيروى از على نمود.

ام سلمه گفت: خوب جائى بار خود را فرود آوردى!قسم به آن خدائى كه جان من در دست اوست، حقا از رسول خدا شنيدم كه مى‏فرمود: على با حق و قرآن است، و حق و قرآن با على است، و آن دو از هم جدا نخواهند شد، تا در كنار حوض كوثر بر من وارد شوند.

و سپس ام سلمه گفت: من فرزند خود عمر، و فرزند برادر خود عبدالله بن ابى اميه، را فرستادم، تا در ركاب على با دشمنانش نبرد كنند، و اگر رسول خدا ما زنان را امر نمى‏فرمود كه در خانه ‏هاى خود بمانيم، و در آسايشگاههاى خود بياسائيم، هر آينه من نيز براى حمايت على از منزل بيرون مى‏رفتم، تا خود را به على رسانيده، و با مردان در صف جنگجويان على بكارزار با دشمنان او مشغول مى‏شدم. -حموينى با اسناد متصل خود از ابوحيان تميمى، از پدرش، از على عليه السلام

5-در كتاب «الجمع بين الصحاح الستة‏»، تاليف رزين امام الحرمين از صحيح بخارى از اميرالمؤمنين على بن ابيطالب عليه السلام

6-از جزء اول كتاب الفردوس از اميرالمؤمنين عليه السلام

7-و موفق بن احمد خوارزمى با اسناد متصل خود از ابوالحباب تميمى، از پدرش، از على عليه السلام روايت كنند كه، قال: قال رسول الله: رحم الله عليا، اللهم ادرالحق معه حيث دار، و خوارزمى مى‏گويد: اخرج ابوعيسى الترمذى فى جامعه.

اميرالمؤمنين على بن ابيطالب فرمود كه رسول خدا فرمود: خدا رحمت كند على را، بار پروردگار حق را با على بگردش در آر هر كجا كه على مى‏گردد.

8-حموينى با اسناد متصل خود از برادر دعبل خزاعى، از هارون الرشيد از ازرق بن قيس، از عبدالله بن عباس روايت مى‏كند كه قال: قال رسول الله صلى الله عليه و آله: الحق مع على بن ابيطالب حيث دار.[302]

حضرت رسول الله مى‏فرمايد: حق با على بن ابيطالب است هر كجا على حركت كند و در هر حاليكه بوده باشد.

9-از كتاب فضائل الصحابة با اسناد متصل خود از اصبغ نباته، از محمد بن ابى بكر از عائشه، قالت: سمعت رسول الله صلى الله عليه و آله يقول: على مع الحق و الحق مع على، لن يفترقا حتى يردا على الحوض

على با حق است و حق با على است، و آندو هيچگاه از هم جدا نمى‏شوند تا در كنار حوض كوثر بر من وارد شوند.

10-موفق بن احمد خوارزمى با اسناد متصل خود از شريك، از سليمان اعمش، از ابراهيم، از علقمه و اسود قالا: سمعنا ابا ايوب الانصارى. قال: سمعت النبى صلى الله عليه و آله يقول لعمار بن ياسر: تقتلك الفئة الباغية و انت مع الحق و الحق معك يا عمار، اذا رايت عليا سلك واديا، و سلك الناس واديا غيره، فاسلك مع على و دع الناس، انه لن يدلك على ردى، و لن يخرجك عن الهدى

يا عمار انه من تقلد سيفا، اعان به عليا على عدوه، قلده الله يوم القيمة و شاحا من در، و من تقلد سيفا اعان به عدو على قلده الله يوم القيمة و شاحا من ‏نار قال: قلت: حسبك

علقمه و اسود مى‏گويند: ما از ابوايوب انصارى شنيديم كه مى‏گفت: شنيدم كه رسول الله به عمار بن ياسر مى‏گفت:اى عمار؟تو را جماعت‏ستمگر خواهند كشت، و تو با حق هستى و حق با توست،اى عمار!زمانى كه ديدى على را كه از يك طريق سير مى‏كند!و غير على از وادى ديگر، تو با على باش و در طريق او گام بردار و تمام مردم را رها كن، على تو را بهلاكت و ضلالت نمى‏افكند، و از هدايت‏خارج نمى‏كند.

اى عمار!كسيكه شمشيرى حمايل خود كند و بدان بخواهد على را بر عليه دشمنانش نصرت كند خداوند آن شمشير را در روز بازپسين به صورت گردن‏بندى از در به گردن او در آويزد و كسى كه شمشيرى حمايل كند و بخواهد با آن دشمن على را يارى كند، خداوند در روز قيامت آن شمشير را بصورت گردن‏بندى از آتش بگردن او آويزان كند، عمار مى‏گويد: بحضرت رسول اكرم عرض كردم: كافيست من مطلب را آنطور كه بايد دريافتم

ملاقات علقمه و اسود نزد ابو ايوب انصارى راجع بخلافت على عليه السلام

11-موفق بن احمد خوارزمى با اسناد متصل خود از اعمش، از ابراهيم از علقمه و اسود روايت كند، قالا: ايتنا ابا ايوب الانصارى، و قلنا له يا ابا ايوب!ان الله تبارك و تعالى اكرم نبيه صلى الله عليه و آله و صفالك من فضله من الله فضلك بها!اخبرنا بمخرجك مع على عليه السلام تقاتل اهل لا اله الا الله؟

(فقال ابوايوب) اقسم لكما بالله، لقد كان رسول الله صلى الله عليه و آله فى هذا البيت الذى انتما فيه معى، و ما فى البيت غير رسول الله صلى الله عليه و آله و على جالس عن يمينه و انا جالس عن يساره، و انس قائم بين يديه، اذ حرك الباب، فقال رسول الله صلى الله عليه و آله افتح لعمار الطيب المطيب.

ففتح الناس[303] الباب و دخل عمار، فسلم على رسول الله فرحب به، ثم قال لعمار: انه سيكون فى امتى بعدى هناة، حتى يختلف السيف‏فيما بينهم، و حتى يقتل بعضهم بعضا فاذا رايت ذلك فعليك بهذا الاصلع عن يمينى يعنى على بن ابيطالب.

فان سلك الناس كلهم واديا

و سلك على واديا فاسلك وادى على عليه السلام و خل عن الناس، يا عمار!ان عليا لا يردك عن هدى و لا يدلك الى ردى، يا عمار! طاعة على طاعتى، و طاعتى طاعة الله عز و جل.

علقمه و اسود مى‏گويند ما بر اباايوب انصارى در منزلش وارد شديم؟و گفتيم:اى اباايوب!خداوند پيغمبر خود را گرامى داشت، و تو را بواسطه صحبت‏با او شرافت و فضيلت داد.

براى ما بيان كن چگونه تو بمعاونت على خارج شدى و با اهل توحيد جنگ نمودى؟ (منظور جنگ او با اصحاب معاويه است كه بصورت ظاهر مسلمان بودند)

ابو ايوب گفت: شما را بخدا سوگند كه رسول خدا در همين اطاقى كه ما و شما فعلا نشسته‏ايم، نشسته بود، و در اطاق هيچ كس نبود، غير از رسول خدا، و على بن ابيطالب كه در سمت راست آن حضرت نشسته بود، و من كه در سمت چپ آن حضرت نشسته بودم، و انس بن مالك خادم آن حضرت كه در مقابل آن حضرت ايستاده بود، كه ناگهان در زدند، حضرت فرمودند: باز كنيد در را براى عمار مرد پاك و پاكيزه، در را باز كردند، و عمار داخل شد و سلام كرد بر رسول خدا صلى الله عليه و آله حضرت به او خوشامد گفتند، سپس فرمودند:اى عمار بزودى بعد از من در امت من فتنه برپا مى‏شود، بطوريكه شمشير بروى هم مى‏كشند، و بعضى بعض ديگر را مى‏كشند، چون چنين ديدى بر تو باد به آن مردى كه در سمت راست من نشسته و اشاره بحضرت اميرالمؤمنين كردند، اگر ديدى تمام مردم جهان در يك مسير حركت مى‏كنند، و على بن ابيطالب بتنهائى در مسير ديگر حركت مى‏كند، تو از مسير على حركت كن، و مردم را رها كن،اى عمار على تو را در ضلالت و پستى وارد نمى‏كند، و از راه هدايت تو را دور نمى‏نمايد،اى عمار متابعت از على متابعت از من، و متابعت از من متابعت از خداست.

12-موفق بن احمد خوارزمى با اسناد متصل خود از ابى ليلى، قال رسول الله صلى الله عليه و آله: ستكون من بعدى فتنة فاذا كان ذلك فالزموا على بن‏ابيطالب، فانه الفاروق الاكبر الفاصل بين الحق و الباطل[304]

حضرت رسول الله فرمودند: بزودى چون از دنيا بروم، فتنه‏اى در ميان شما بر خواهد خاست، و در آن حال دست از على بن ابيطالب نداريد، اوست جدا كننده بين حق و باطل، و فيصل دهنده بزرگ خدا.

13-حموينى با اسناد خود از اعمش، از ابى وايل، از حذيفة قال: قال رسول الله صلى الله عليه و آله على طاعته طاعتى و معصيته معصيتى

حضرت رسول الله فرمودند اطاعت از على اطاعت از من، و مخالفت‏با على مخالفت‏با من است

14-از كتاب فردوس با اسناد خود از ابوسعيد خدرى، قال: قال رسول الله تفترق امتى فرقتين، فيمرق بينها فرقة مارقة، يقتلها اولى الطائفتين بالحق

حضرت رسول الله فرمودند: امت من بدو دسته افتراق پيدا نموده و از هم جدا مى‏شوند، يك دسته از دين خارج مى‏شوند و آنها را آن دسته ديگر كه حقند مى‏كشند.

15-عامر شعبى كه از نواصب، و از منحرفين از اميرالمؤمنين است، از عروة بن زبير از ابوبكر روايت مى‏كند كه: سمعت رسول الله يقول: الحق مع على و على مع الحق

حضرت رسول فرمودند: حق با على است و على با حق است.

اينها رواياتى بود كه در «غاية المرام‏» از طريق اهل تسنن بيان شده است و از طريق شيعه يازده روايت نقل شده است كه ما بذكر يكى از آنها اكتفا مى‏كنيم.

عيادت عطا از عبدالله بن عباس و مذاكره درباره خلافت حضرت

ابن بابويه با اسناد متصل خود نقل مى‏كند از عبدالحميد اعرج، از عطا كه مى‏گويد: عبدالله بن عباس مريض بود، و ضعف او را گرفته بود، ما براى عيادت او بطائف رفتيم، و بر او سلام نموده، و نشستيم. گفت:اى عطا، افراديكه با تو آمده‏اند چه كسانند؟

گفتم:اى آقاى من!از شيوخ و محترمين اين شهر هستند!و از ايشانست عبدالله بن سلمة بن مريم الطائفى، و عمارة بن الاجلح و ثابت‏بن مالك، همينطور مرتبا من يكايك از آنها را معرفى نمودم.

پس از آن همه آنها بجلو آمده و گفتند:اى پسر عم رسول خدا، تو بشرف صحبت رسول خدا رسيده!و از آن حضرت آنچه بايد بشنوى شنيدى!براى ما بيان كن از سر اختلاف اين امت، چرا دسته‏اى على را مقدم مى‏دارند بر غير او، و دسته‏اى دگر او را بعد از سه خليفه قبول دارند

قال: فتنفس ابن عباس، فقال سمعت رسول الله صلى الله عليه و آله يقول: على مع الحق و الحق مع على، و هو الامام و الخليفة بعدى، فمن تمسك به فاز و نجا، و من تخلف عنه ضل و غوى، يلى تكفينى و غسلى، و يقضى دينى، و ابوسبطى الحسن و الحسين، و من صلب الحسين يخرج الائمة التسعة و منا مهدى هذه الامة

عطا مى‏گويد ابن عباس نفس عميقى كشيد و گفت: كه از رسول خدا شنيدم كه مى‏فرمود: على با حق است و حق با على است، و اوست امام و جانشين بعد از من، كسيكه بدو تمسك جويد، نجات مى‏يابد، و رستگار مى‏شود، و كسيكه از او تخلف ورزد گمراه مى‏شود، و بهلاكت مى‏رسد.

على است كه متكفل كفن نمودن، و غسل من مى‏شود، اوست كه دين مرا ادا مى‏كند، و پدر دو فرزند من حسن و حسين است و از صلب حسين خارج مى‏شود نه امام، و از آنهاست مهدى اين امت.

در اين وقت عبدالله بن سلمه حضرمى گفت:اى پسر عم رسول خدا صلى الله عليه و آله چرا ما را بدين معارف پيش از اين دلالت ننمودى!ابن عباس گفت ‏سوگند بخدا آنچه را كه از رسول خدا شنيدم ابلاغ كردم، و ادا كردم حق آنرا، و نصحت لكم و لكن لا تحبون الناصحين، و شما را نصيحت كردم و ليكن نصيحت كنندگان را دوست نداريد.

ثم قال: اتقوا الله عباد الله تقية من اعتبر تمهيدا، و ابقى فى وجل، و كمش فى مهل، و رغب فى طلب، و هرب فى هرب فاعملوا لآخرتكم قبل حلول آجالكم، و تمسكوا بالعروة الوثقى من عترة نبيكم، فانى سمعته يقول: من تمسك بعترتى من بعدى كان من الفائزين.

سپس گفت:اى بندگان خدا تقوى پيشه سازيد، مانند تقواى كسى كه جايگاه خود را درست مى‏نمايد، و محل آرامش و سكونت‏خود را آزمايش مى‏كند، و خود را در خوف و خشيت نگاه مى‏دارد، و با رفق و مدارا بسرعت ناقه خود را مى‏دوشد، و بار خود را مى‏بندد، و در طلب سعادت رغبت دارد، و از خوفگاه مى‏گريزد، پس قبل از آنكه اجلهاى شما فرا رسد، براى سفر آخرت خود عمل كنيد، و بدستاويز محكم از عترت پيغمبر خود متمسك گرديد.

حقا من از پيغمبر خدا شنيدم كه مى‏فرمود: كسى كه تمسك جويد بعترت من بعد از من از رستگاران خواهد بود، ثم بكى بكائا شديدا سپس ابن عباس گريه فراوانى نمود: جمعيتى كه بودند از او سئوال كردند چگونه گريه مى‏كنى، در حالى كه منزلت و مقام تو نزد رسول خدا است؟

ابن عباس گفت:اى عطا به دو چيز مى‏گريم: لهول المطلع و فراق الاحبة يكى براى خوف و خشيت از طلوع مقام جلال و ظمت‏خدا، و ديگرى از مفارقت احبه و دوستان.

سپس آن جماعت از نزد او برخاستند و متفرق شدند.

در اين حال گفت:اى عطا دست مرا بگير، و مرا در صحن خانه ببر!من و سعيد او را بلند كرديم، و بسوى حياط منزل حركت داديم چون در صحن آمد دست‏خود را به آسمان بلند كرد و گفت: اللهم انى اتقرب اليك بمحمد و آل محمد، اللهم انى اتقرب اليك بموالاة الشيخ على بن ابيطالب، فما زال يكررها حتى وقع على الارض، فصبرنا عليه ساعة ثم اقمناه فاذا هو ميت رحمة الله عليه.

گفت ‏بار پروردگارا!من بسوى تو بمحمد و آل محمد تقرب مى‏جويم، بار پروردگارا!من بسوى تو بشيخ على بن ابيطالب تقرب مى‏جويم!و دائما اين جملات را تكرار مى‏كرد، تا بروى زمين افتاد، ما ساعتى درنگ نموده و او را بحال خود گذاشتيم، و سپس او را از زمين بلند نموديم ديديم كه رحلت نموده و برحمت‏ خداپيوسته است[305]

علت مخالفت معاندين با خلافت امير المؤمنين

بارى اگر كسى بگويد: چطور با وجود اين نصوصى كه از حضرت رسول الله رسيده، و بسيارى از آنرا خود خلفاى ثلاثه، و عائشه روايت كرده‏اند، و مقامات و درجات مولاى متقيان را اعتراف نموده‏اند، آنها خلافت را از آن حضرت گردانيدند، و خود بمقام خلافت در جاى اميرالمؤمنين نشستند، و بر منبر پيغمبر بالا رفتند؟

جواب همانست كه خود رسول الله فرموده است، و سنى‏ها نيز روايت كرده‏اند: حبك الشيئى يعمى و يصم[306]

كسى كه بچيزى محبت داشته باشد، و اين محبت از روى احساسات باشد، و هواى نفس و قواى دنيه در پيدايش او مؤثر باشد، آنكس را نسبت‏بغير آن منظور و محبوبى كه دارد، كور و كر مى‏كند، يعنى غير از آن هدف، چيزى نمى‏بيند، و سخنى غير از آن نمى‏شنود.

بر ارباب ملل و نحل پوشيده نيست، و بر مطلعين بر سير و تاريخ مكشوف است، كه غصب مقام خلافت از خاندان رسول هيچ داعى، جز محبت‏حكومت و سرورى بر مسلمين، و طلوع حس شخصيت‏طلبى نداشته است، و لذا تمام اين احاديث و نصوص، با وجود آن غريزه مهلكه، كارى نمى‏كند، و در وقت اراده رسيدن بمنظور و هدف، تمام آنها را چون خس و خاشاك بطوفان بلا مى‏دهد، و با مواجه شدن با مقصود از ستيزه نمودن با خاندان رسول خدا، و آتش زدن در خانه بضعه رسول خدا، و بيرون كشيدن مقام ولايت را بمسجد، دريغ نكرده، و با شمشير برهنه ادعاى تسليم شدن، و بيعت نمودن، و گردن نهادن در برابر اين تعديات را تحميل مى‏كند.

و اين يك مسئله‏ ايست كه بايد روى او دقت نمود، مقام علم و ادراك به حقايق جداست، و مرحله خضوع نفس و انقياد او نسبت‏بحق جداست.

بسيارى از كسانيكه در چاه طبيعت و هوى گرفتارند، نه بعلت جهل آنان‏بطريق صلاح مى‏باشد، بلكه چه بسا داراى علم كافى هستند، و بسيار خوب زشت را از زيبا تشخيص مى‏دهند، ولى در مقام عمل روى سيطره قواى نفسيه، و عدم انقياد آنها سبت‏بملكه عقل، و روى غلبه غرائز شهويه، خود را در كام آن كردار زشت و ناپسند در مى‏آوردند.

لذا انبياء و ائمه اطهار دعوتشان مبنى بر اصلاح نفس است، و خضوع و انقياد در مقابل حق، خداى على اعلى فرمود:

«قد افلح من زكيها و قد خاب من دسيها»[307]

هيچ نفرمود فلاح مختص كسى است كه روايت از پيغمبر بشنود، و بدبختى و خسران براى كسيكه نشنود، بلكه فرمود رستگارى براى كسى است كه نفس خود را اصلاح كند، و زيان و خسران براى كسى كه نفس خود را به تباهى آورد، و در طى طرق هلاك آزاد گذارد.